Gebiedsgericht aanpak in de formatie: stille motor onder grote keuzes

Landbouw en natuur:  nadruk gebiedsgericht werken

In het hoofdstuk over landbouw, natuur en stikstof wordt het begrip stevig ingevuld. De partijen kiezen voor:

• Zonering rond Natura 2000-gebieden
• Gebiedsdoelen per regio, vastgesteld met provincies
• Maatwerk voor boeren: extensiveren, omschakelen, verplaatsen of stoppen
• Prioriteit voor gebieden met de hoogste ecologische druk

Hier is gebiedsgericht werken geen beleidsmode, maar een noodzaak. De stikstofreductie moet vooral plaatsvinden waar de natuur het meest kwetsbaar is. Dat betekent dat de landbouwtransitie per gebied anders uitpakt. En dat boeren in sommige regio’s meer moeten veranderen dan in andere gebieden. Ook het veelbesproken individueel meten krijgt een kans. De uitvoering zal overigens wel lastig zijn, getuige ook “formatiebrief” van CDA en D66.

Wonen: versnellen waar het kan, differentiëren waar het moet

De wooncrisis is voor beide partijen topprioriteit. De ambitie is nog steeds stevig: 100.000 woningen per jaar. Het document laat zien hoe de partijen dit in willen steken: 

• In steden ligt de nadruk op verdichten, optoppen en hergebruik.
• In dorpen gaat het om uitbreiden en leefbaarheid versterken.
• Op termijn komen er 21 grootschalige nieuwbouwlocaties van nationaal belang.

Het Rijk wil regie in de woningbouw nemen, maar de uitvoering verschilt per regio. Tegelijkertijd schuurt de bouwambitie met de stikstofrealiteit: in sommige provincies kan pas gebouwd worden als natuurgebieden herstellen. Die spanning wordt niet opgelost, maar een gebiedsgerichte aanpak kan helpen.

Spanningsvelden

Het formatiedocument laat zien dat gebiedsgericht werken veel belooft, maar ook veel vraagt. Drie spanningsvelden springen eruit:

1. Tempo vs. zorgvuldigheid: De wooncrisis vraagt om snelheid. De landbouwtransitie vraagt om zorgvuldige gebiedsprocessen. Die twee ritmes botsen.
2. Landelijke doelen vs. regionale autonomie: D66 stuurt op nationale kaders (woningbouw, stikstof, natuur). CDA benadrukt regionale verschillen en lokale zeggenschap. Gebiedsgericht werken vraagt om balans, maar het document laat open wie of wat beslist als het spannend wordt.
3. Woningbouw vs. natuurherstel: De ambitie om 100.000 woningen per jaar te bouwen staat haaks op de noodzaak om stikstof te reduceren. In sommige gebieden kan bouwen pas wanneer de natuur hersteld is.

Een richting zonder routekaart

De rode draad is duidelijk: D66 en CDA zien een gebiedsgerichte aanpak als de manier om wonen, landbouw en natuur in samenhang te organiseren. Maar de routekaart ontbreekt nog. Hoe zwaar wegen landelijke doelen? Hoeveel ruimte krijgen provincies? En wie hakt de knoop door als belangen botsen? Dat zijn de vragen die in de komende formatiegesprekken beantwoord moeten worden. Want gebiedsgericht werken is geen techniek, maar een manier van kiezen.

Literatuur:

[1] https://www.kabinetsformatie2025.nl/site/binaries/site-content/collectio...