Duurzame gebiedsontwikkeling
Woningcorporaties

De wijk als startpunt van de warmtetransitie

woensdag 10 december 2025

De warmtetransitie in Nederland krijgt vanaf juli 2026 een nieuwe impuls, waarmee gemeenten regisseurs van de energietransitie in de gebouwde omgeving worden. Het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw) geeft een concretere uitwerking aan de bevoegdheden die gemeenten krijgen via de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Door het Bgiw krijgt de gemeente de handen en voeten om de regie in de warmtetransistie te kunnen nemen, o.a. door wijken officieel aan te kunnen wijzen als warmtetransitiegebied. Dat betekent dat aardgas daar wordt uitgefaseerd en duurzame alternatieven beschikbaar komen.

Wijkgerichte aanpak en procesplan

De kern van deze nieuwe bevoegdheden ligt in de wijkgerichte aanpak. Vrijwillige verduurzaming bleek onvoldoende: zolang bewoners aangesloten konden blijven op het gasnet, bleven maatschappelijke kosten hoog. Daarom is gekozen voor een procesplan dat gemeenten verplicht zorgvuldig en stapsgewijs te werken. Dit procesplan kent drie fasen:

1. Warmteprogramma – de routekaart 

Gemeenten moeten uiterlijk eind 2027 een warmteprogramma vaststellen. Dit programma beschrijft voor minimaal tien jaar welke wijken aan de beurt zijn, welke infrastructuur wordt gekozen (warmtenet of all-electric) en hoe betaalbaarheid wordt geborgd. Wordt een wijk aangewezen, dan geldt een uitvoeringsplicht: binnen vijf jaar moet het omgevingsplan worden aangepast.

2. Uitvoeringsplan – van visie naar actie 

Het warmteprogramma kan worden verdiept in een uitvoeringsplan. Hierin staat hoe de overstap concreet wordt gerealiseerd: welke partijen betrokken zijn, welke stappen worden gezet en welke ondersteuning bewoners krijgen. Voor woningcorporaties is dit hét moment om hun renovatie- en investeringsplannen te koppelen aan de gemeentelijke koers.

3. Wijziging omgevingsplan – juridische verankering 

In deze fase wordt een wijk officieel aangewezen als warmtetransitiegebied. Het omgevingsplan legt vast wanneer aardgas verdwijnt (minimaal acht jaar na vaststelling), welk alternatief wordt gekozen en dat nieuwe activiteiten geen aardgas meer mogen gebruiken. Voor bewoners en corporaties betekent dit dat de plannen bindend worden en de juridische kaders helder zijn.

Corporaties in frontlinie

Voor woningcorporaties betekent de wet dat hun investerings- en renovatieplannen moeten aansluiten op de gemeentelijke koers. Wordt er gekozen voor een warmtenet, dan moeten woningen daarop voorbereid worden. Bij een all-electric oplossing zijn isolatie en warmtepompen cruciaal. Corporaties dragen bovendien de verantwoordelijkheid om bewoners te begeleiden en betaalbare oplossingen te realiseren.

Waarborgen  bewoners

De wet voorziet in duidelijke waarborgen:

  • Minimaal acht jaar voorbereidingstijd tussen aanwijzing en afsluiting van aardgas.
  • Beschikbaarheid van een alternatief voordat het gas verdwijnt.
  • Keuzevrijheid via een opt-out: bewoners mogen een eigen aardgasvrij alternatief kiezen.
  • Betaalbaarheid als harde eis: investeringen moeten zich terugverdienen via lagere energielasten.

Samenwerking en participatie

De warmtetransitie vraagt om nauwe samenwerking tussen gemeenten, corporaties en bewoners. Participatie is verplicht en het doenvermogen van huishoudens moet worden meegewogen. Het proces speelt zich af in buurthuizen, op de tekentafel en in juridische procedures.

Uitdagingen en kansen

Gemeenten ervaren tijdsdruk: de periode tussen inwerkingtreding en het verplicht vaststellen van warmteprogramma’s is kort. Er bestaan zorgen over uitvoeringscapaciteit en betaalbaarheid. Toch biedt de Wgiw ook kansen: een duidelijke regierol voor gemeenten, meer zekerheid voor corporaties en bewoners, en een gezamenlijk pad naar een duurzame gebouwde omgeving.

Conclusie

De Wgiw en het Bgiw maken van gemeenten en corporaties hoofdrolspelers in de warmtetransitie. Door het procesplan en de wijkgerichte aanpak centraal te stellen, wordt de transitie concreet en uitvoerbaar. Het is een verhaal van samenwerking, keuzes en verantwoordelijkheid – en van de kans om samen een duurzame toekomst te bouwen.

naar nieuwsoverzicht